Kowal bezskrzydły – jak się ich pozbyć? Lista skutecznych sposobów

W Twoim ogrodzie lub na balkonie pojawił się uciążliwy kowal bezskrzydły? Jak się ich pozbyć to z pewnością kwestia, która Cię zastanawia. Te niepozorne, czerwono-czarne owady potrafią gromadzić się w dużych skupiskach, szczególnie w słonecznych miejscach, co bywa irytujące, choć same w sobie nie stanowią dużego zagrożenia. W tym artykule znajdziesz kompletną listę skutecznych metod – od naturalnych sposobów, przez proste zabezpieczenia, aż po profesjonalne środki chemiczne – które pomogą Ci odzyskać spokój w domu i ogrodzie. Czytaj dalej i dowiedz się, jak krok po kroku pozbyć się kowala bezskrzydłego i zapobiec jego powrotowi!

Kowal bezskrzydły z bliska – najważniejsze informacje

Zanim przystąpisz do działań, warto dokładnie rozpoznać problem. Zrozumienie, jak wygląda kowal bezskrzydły, gdzie najczęściej przebywa oraz dlaczego pojawia się w Twoim otoczeniu, pozwoli Ci wybrać najskuteczniejsze metody zwalczania i zapobiegania jego powrotowi.

Jak wygląda kowal bezskrzydły?

Kowal bezskrzydły (Pyrrhocoris apterus) to niewielki owad z rodziny kowalowatych, mierzący około 10–12 mm długości. Jego charakterystyczną cechą jest czerwono-czarne ubarwienie z wyraźnym, geometrycznym wzorem na grzbiecie przypominającym tarczę.

Najważniejsze cechy rozpoznawcze obejmują:

• czerwone tło z czarnymi plamami na tułowiu i skrzydłach,
• spłaszczony, owalny kształt ciała,
• długie, cienkie odnóża i czułki,
• brak zdolności do latania – mimo obecności szczątkowych skrzydeł owady poruszają się wyłącznie chodząc.

Nie myl go z podobnymi gatunkami, jak np. pluskwiakiem ogrodowym, który bywa aktywny na roślinach i ma bardziej jednolity, ciemny kolor.

Gdzie najczęściej występuje kowal bezskrzydły?

Kowale bezskrzydłe to owady, które preferują ciepłe i nasłonecznione miejsca. Ich obecność najczęściej zauważysz:

• na murkach, ogrodzeniach, tarasach i balkonach,
• w pobliżu pni drzew liściastych, zwłaszcza lipy i robinii akacjowej,
• na suchych, nagrzanych ścieżkach, przy schodach, płytkach chodnikowych czy kostce brukowej,
• pod liśćmi, w ściółce oraz w szczelinach między kamieniami lub deskami.

Szczególnie licznie pojawiają się w miejscach, gdzie spadają nasiona lub owoce drzew, które stanowią ich podstawowe źródło pożywienia.

Dlaczego kowal bezskrzydły pojawia się w ogrodzie i przy domu?

Przyczyny obecności kowala bezskrzydłego są proste i wynikają z jego naturalnych potrzeb. Najczęściej gromadzi się w miejscach, gdzie ma łatwy dostęp do pożywienia oraz schronienia. Obecność drzew żywicielskich, takich jak lipa, robinia akacjowa czy klon, sprzyja ich występowaniu, ponieważ nasiona tych drzew są dla nich przysmakiem. Dodatkowo opadłe liście, owoce i nasiona zalegające na ziemi tworzą dla nich idealne środowisko do żerowania i ukrywania się.

Kowale szczególnie upodobały sobie ciepłe i suche miejsca, np. ściany budynków od strony południowej, gdzie mogą się nagrzewać w słońcu. Chętnie korzystają też z wszelkich szczelin i zakamarków, które dają im schronienie na noc lub w czasie niekorzystnej pogody. Choć kowal bezskrzydły nie niszczy roślin i nie jest groźny dla ludzi, jego masowe skupiska mogą być uciążliwe, zwłaszcza na balkonach, tarasach czy w ogrodach, gdzie spędzasz wolny czas.

Kowal bezskrzydły – jak się ich pozbyć naturalnymi metodami?

Naturalne metody to pierwsza linia obrony w walce z kowalem bezskrzydłym. Są bezpieczne dla ludzi, zwierząt domowych i środowiska, a przy regularnym stosowaniu skutecznie ograniczają liczebność tych owadów. Działają najlepiej wtedy, gdy są stosowane systematycznie i w połączeniu z innymi działaniami prewencyjnymi.

Usuwanie źródeł pożywienia

Kowale przyciągane są przede wszystkim przez łatwo dostępny pokarm, dlatego utrzymanie porządku w otoczeniu to kluczowy krok do ograniczenia ich obecności. Warto wdrożyć codzienne, proste nawyki porządkowe, które szybko ograniczą atrakcyjność terenu dla tych owadów.

Sprzątanie opadłych liści

Regularnie grab i usuwaj opadłe liście z trawnika, rabat i chodników. Liście tworzą dla kowali naturalne kryjówki oraz miejsce do składania jaj. Szczególnie jesienią i wiosną, gdy liści jest więcej, systematyczne porządki ograniczą rozwój większych kolonii. Dodatkowym plusem jest poprawa estetyki ogrodu i ochrona roślin przed grzybami rozwijającymi się w wilgotnej ściółce.

Usuwanie nasion i resztek organicznych

Zamiataj i usuwaj nasiona lipy, akacji czy innych drzew, które często opadają w dużych ilościach. Warto także regularnie sprawdzać miejsca pod karmnikami dla ptaków i usuwać zalegające tam ziarna. Takie działania znacznie ograniczają bazę pokarmową kowali, zmniejszając ich zainteresowanie Twoim ogrodem.

Czystość w otoczeniu domu

Dbaj o porządek w pobliżu budynku. Usuń resztki roślin z donic, sprzątaj zakamarki tarasu czy balkonu, a także sprawdzaj narożniki, gdzie mogą gromadzić się suche fragmenty roślin. Czyste i zadbane otoczenie zniechęca kowale do osiedlania się, a dodatkowo eliminuje potencjalne miejsca dla innych owadów.

Odstraszanie zapachami

Kowale są wrażliwe na intensywne zapachy, które skutecznie je zniechęcają do przebywania w danym miejscu. Dobrze dobrane aromaty działają natychmiast, a ich regularne stosowanie utrzymuje owady na dystans.

Olejki eteryczne (mięta, lawenda, cytrusy, eukaliptus)

Do spryskiwacza z wodą dodaj kilka kropel olejku eterycznego – najlepiej miętowego, lawendowego, cytrusowego lub eukaliptusowego. Spryskaj miejsca, gdzie najczęściej pojawiają się owady, np. ściany, balustrady, ramy okienne czy donice. Dla lepszego efektu zabieg powtarzaj co kilka dni, szczególnie po deszczu.

Roztwór octu i wody

Mieszanka octu z wodą w proporcji 1:1 doskonale sprawdza się jako naturalny repelent. Rozpyl ją w ogrodzie lub na balkonie w miejscach, gdzie zauważasz skupiska kowali. Intensywny zapach utrzymuje się przez kilka godzin i działa odstraszająco nawet w trudniejszych warunkach pogodowych.

Zapach czosnku i innych naturalnych aromatów

Rozgnieć kilka ząbków czosnku i zalej je ciepłą wodą, pozostawiając roztwór na kilka godzin. Następnie spryskaj nim okolice domu i ogrodu. Możesz także dodać do mieszanki odrobinę olejku lawendowego lub cytrynowego, aby zwiększyć jej skuteczność. Preparat jest tani, ekologiczny i łatwy do przygotowania.

Pułapki i ręczne usuwanie

Proste metody mechaniczne pozwalają na szybkie zmniejszenie liczby owadów w najbardziej newralgicznych miejscach. Ich regularne stosowanie pomaga utrzymać równowagę bez konieczności sięgania po środki chemiczne.

Zbieranie owadów ręcznie

Załóż rękawiczki i zbierz widoczne skupiska kowali do pojemnika, a następnie wynieś je daleko od domu, np. na obrzeża ogrodu. Choć metoda wymaga cierpliwości, jest skuteczna przy niewielkiej populacji i całkowicie bezpieczna dla środowiska.

Stosowanie desek lub tektury jako pułapek

Połóż kawałek deski, tektury lub płaskiego kamienia w miejscach, gdzie owady najczęściej przebywają. Kowale lubią chować się pod takimi osłonami, szczególnie nocą. Rano wystarczy podnieść pułapkę i usunąć zebrane owady, co w krótkim czasie zmniejsza ich populację.

Mycie powierzchni wodą z mydłem

Woda z dodatkiem szarego mydła lub płynu do naczyń działa drażniąco na owady. Spryskaj nią miejsca ich bytowania – np. ściany, płoty, donice czy chodniki. Powtarzanie zabiegu kilka razy w tygodniu dodatkowo utrudnia owadom osiedlanie się w tym samym miejscu.

Rośliny odstraszające

Niektóre rośliny swoim intensywnym zapachem skutecznie zniechęcają kowale do przebywania w pobliżu. Posadź je w ogrodzie, w donicach na tarasie lub na balkonie, aby stworzyć naturalną barierę ochronną.

Lawenda

Lawenda ma silny, kojarzący się z perfumami aromat, który odstrasza wiele owadów, w tym kowale. Regularnie pielęgnowana roślina dodatkowo upiększy ogród, a przy okazji przyciągnie pożyteczne pszczoły i trzmiele.

Mięta

Zapach mięty pieprzowej działa odstraszająco i jednocześnie odświeża przestrzeń wokół domu. Warto ustawić doniczki z miętą w miejscach, gdzie często zauważasz owady. Dodatkowym atutem jest możliwość wykorzystania jej w kuchni.

Nagietki

Nagietki nie tylko zdobią ogród, ale też skutecznie odstraszają różne gatunki owadów. Sadząc je w rabatach lub w donicach balkonowych, zyskujesz naturalny repelent i kolorowy akcent w przestrzeni.

Wrotycz

Wrotycz ma intensywny, ziołowy zapach, który działa drażniąco na kowale. Można go sadzić wzdłuż ogrodzeń lub w mniej uczęszczanych częściach ogrodu, tworząc naturalną strefę ochronną.

Kocimiętka

Kocimiętka, podobnie jak mięta, ma intensywny aromat, który zniechęca kowale do przebywania w pobliżu. Roślina jest prosta w uprawie i, co ważne, dodatkowo przyciąga zapylacze, wspomagając ekosystem ogrodu.

Chemiczne sposoby na kowala bezskrzydłego

Gdy naturalne metody nie przynoszą oczekiwanych efektów lub populacja kowala bezskrzydłego w Twoim otoczeniu jest wyjątkowo liczna, można rozważyć zastosowanie środków chemicznych. Preparaty owadobójcze są skuteczne, ale wymagają ostrożności i ścisłego przestrzegania zaleceń producenta, aby nie zaszkodzić środowisku, pożytecznym owadom oraz roślinom.

Opryski owadobójcze

Opryski to najczęściej wybierana metoda przy dużej liczbie owadów. Preparaty te działają kontaktowo i żołądkowo, eliminując owady po zetknięciu się z powierzchnią roślin lub podłoża.

Karate Zeon 050 CS

To jeden z najpopularniejszych środków do oprysków, oparty na λ-cyhalotrynie, która działa szybko i skutecznie. Sprawdza się zarówno w ogrodzie, jak i na terenach przydomowych. Należy rozcieńczyć go zgodnie z instrukcją na etykiecie i opryskać miejsca, gdzie skupiają się owady – np. okolice murów, pni drzew czy zakamarków ogrodowych. Powtarzanie zabiegu co 7–10 dni zwiększa skuteczność.

Mospilan 20 SP

Środek systemiczny zawierający acetamipryd, skuteczny nie tylko na kowale, ale również na inne szkodniki ogrodowe. Dociera do wnętrza roślin, dzięki czemu zabezpiecza je przed owadami na dłużej. Najlepiej stosować go przy naprawdę dużych infestacjach lub w miejscach, gdzie inne metody zawiodły.

Środki na bazie cypermetryny

Cypermetryna to popularna substancja aktywna w insektycydach do użytku zewnętrznego. Preparaty tego typu można stosować punktowo, na ścieżkach, murkach czy balkonach. Dają szybki efekt, jednak należy je aplikować ostrożnie, aby uniknąć niepotrzebnego skażenia gleby i kontaktu z pożytecznymi owadami.

Pułapki chemiczne

Pułapki chemiczne to wygodne rozwiązanie, które pozwala na skuteczne ograniczenie populacji owadów bez potrzeby opryskiwania dużych powierzchni.

Pułapki żelowe na mrówki

Wiele żeli przeznaczonych do zwalczania mrówek zawiera substancje czynne działające również na kowale, np. cypermetrynę. Żel aplikuje się w miejscach, gdzie owady się gromadzą. Przyciągnięte zapachem kowale wchodzą w kontakt z substancją aktywną i giną po kilku godzinach.

Preparaty kontaktowe

Niektóre środki w aerozolu działają kontaktowo i pozwalają na natychmiastowe unieszkodliwienie widocznych owadów. Sprawdzają się zwłaszcza w miejscach trudno dostępnych, takich jak szczeliny w tarasie czy między płytkami balkonowymi.

Zasady bezpiecznego stosowania środków chemicznych

Stosowanie chemicznych środków wymaga odpowiedzialności i precyzji.

Po pierwsze, zawsze czytaj etykiety i instrukcje producenta, aby zachować prawidłowe proporcje i unikać przedawkowania. Opryski najlepiej wykonywać rano lub wieczorem, gdy owady pożyteczne – takie jak pszczoły i trzmiele – są mniej aktywne. Unikaj stosowania preparatów podczas wiatru lub deszczu, aby nie dopuścić do rozprzestrzeniania się chemii w niepożądane miejsca.

Po drugie, ogranicz aplikację do miejsc, gdzie faktycznie występują skupiska owadów. Punktowe działanie pozwala zminimalizować wpływ chemii na środowisko i zabezpieczyć inne organizmy przed niepotrzebnym kontaktem z insektycydem.

Po trzecie, zawsze używaj środków ochrony osobistej, takich jak rękawice, okulary i maseczka. Chroni to skórę i drogi oddechowe przed szkodliwymi oparami.

Zabezpieczenia przed kowalem bezskrzydłym w domu i na balkonie

Aby skutecznie pozbyć się kowala bezskrzydłego z otoczenia domu, warto połączyć naturalne i mechaniczne metody z prostymi zabezpieczeniami. Stworzenie fizycznej bariery oraz zastosowanie delikatnych odstraszaczy zapachowych ograniczy możliwość dostania się owadów do wnętrza. Te działania są szczególnie ważne w miejscach takich jak balkony, tarasy czy pomieszczenia z dużymi przeszkleniami.

Bariera fizyczna

Najlepszym sposobem na uniemożliwienie kowalom wejścia do domu jest odseparowanie ich od przestrzeni mieszkalnej.

Montaż moskitier

Moskitiera to najprostsze i najskuteczniejsze rozwiązanie, które zapobiega wlatywaniu owadów do wnętrza. Warto wyposażyć w nią wszystkie okna, szczególnie te od strony południowej, gdzie kowale najchętniej się nagrzewają. Siatki można łatwo zdjąć i wyczyścić, a ich montaż nie wymaga dużych nakładów finansowych.

Uszczelnianie szczelin

Kowale potrafią przedostawać się do środka nawet przez niewielkie szpary w ramach okiennych, drzwiach balkonowych czy szczelinach w ścianach. Warto użyć silikonu, taśm uszczelniających lub pianek montażowych, aby zabezpieczyć potencjalne wejścia. Dzięki temu nie tylko unikniesz problemu z owadami, ale również poprawisz izolację cieplną budynku.

Odstraszacze wewnętrzne

Jeżeli mimo zabezpieczeń pojedyncze owady znajdą się w domu lub na balkonie, pomogą delikatne środki zapachowe, które nie szkodzą domownikom ani zwierzętom.

Olejki zapachowe w domu i na balkonie

Rozpylanie w powietrzu olejków eterycznych – miętowego, cytrynowego, lawendowego czy eukaliptusowego – skutecznie zniechęca owady do przebywania w pomieszczeniu. Możesz używać dyfuzorów elektrycznych lub spryskiwaczy z wodą i kilkoma kroplami olejku. Powtarzaj zabieg regularnie, szczególnie w godzinach popołudniowych, gdy owady są najbardziej aktywne.

Doniczki z miętą i lawendą

Postawienie na parapetach, balkonach lub przy wejściu doniczek z aromatycznymi roślinami, takimi jak mięta czy lawenda, tworzy naturalną barierę zapachową. Rośliny te nie tylko odstraszają kowale, ale także dekorują przestrzeń i mogą być wykorzystywane w kuchni. Regularne przycinanie i pielęgnacja roślin wzmacnia ich zapach, a tym samym ich skuteczność.

Ręczne usuwanie z pomieszczeń

Nawet przy najlepszych zabezpieczeniach zdarza się, że pojedyncze owady przedostaną się do środka. W takiej sytuacji najlepiej reagować od razu, aby uniknąć gromadzenia się większej liczby osobników.

Odkurzanie owadów

Najprostszym i najszybszym sposobem na pozbycie się kowali z wnętrza jest ich odkurzenie. Używaj odkurzacza z rurą zakończoną szczotką, co pozwoli szybko zebrać owady bez ich uszkadzania. Po zakończeniu odkurzania worek lub pojemnik od razu opróżnij, aby owady nie wydostały się ponownie.

Przenoszenie ich na zewnątrz

Jeżeli owadów jest niewiele, możesz je po prostu złapać ręcznie (np. w słoik lub pojemnik) i wypuścić daleko od domu. Taka metoda jest w pełni bezpieczna i nie wymaga żadnych narzędzi. Najlepiej wykonywać to rano lub wieczorem, gdy owady są mniej ruchliwe i łatwiej je złapać.

Działania długoterminowe w walce z kowalem bezskrzydłym

Aby problem kowala bezskrzydłego nie powracał co sezon, kluczowe jest wdrożenie strategii profilaktycznych i utrzymanie ich w codziennej rutynie. Systematyczne dbanie o porządek, świadome planowanie ogrodu i regularne monitorowanie sytuacji pozwolą znacząco ograniczyć liczebność tych owadów w kolejnych latach.

Profilaktyka w ogrodzie

Dobrze zaplanowany i zadbany ogród to najlepszy sposób na zmniejszenie atrakcyjności terenu dla kowali.

Regularne sprzątanie i grabienie

Systematyczne usuwanie opadłych liści, nasion i resztek roślinnych z trawników, rabat oraz chodników to podstawa. Dzięki temu ograniczasz owadom dostęp do pożywienia i miejsc, w których mogą się gromadzić. Sprzątanie najlepiej wykonywać co tydzień, a w okresach jesiennych i wiosennych nawet częściej, gdy ilość materiału organicznego jest większa.

Ograniczenie roślin wabiących

Jeśli w ogrodzie rosną drzewa, które szczególnie przyciągają kowale – jak lipa, robinia akacjowa czy klon – rozważ ograniczenie ich liczby w najbliższym otoczeniu domu. Jeśli nie chcesz ich usuwać, zadbaj o częstsze sprzątanie nasion i liści oraz utrzymanie porządku w miejscach ich bytowania, aby zmniejszyć populację owadów.

Planowanie nasadzeń odstraszających

Wprowadzenie roślin o intensywnym zapachu, takich jak lawenda, mięta, kocimiętka czy wrotycz, w newralgicznych miejscach ogrodu działa odstraszająco i ogranicza ryzyko ponownej inwazji. Sadząc je przy tarasach, balkonach, ścieżkach ogrodowych czy wzdłuż ogrodzeń, stworzysz naturalną barierę zapachową, a przy okazji poprawisz estetykę przestrzeni.

Monitoring i powtarzanie działań

Długoterminowa walka z kowalem wymaga regularnej obserwacji i systematyczności w stosowaniu wybranych metod.

Obserwacja miejsc skupisk

Regularnie kontroluj miejsca, gdzie najczęściej pojawiały się owady – np. przy pniach drzew, na murkach, w pobliżu ogrodzeń lub w nasłonecznionych zakątkach. Dzięki temu szybko zauważysz nowe skupiska i będziesz mógł zareagować, zanim problem stanie się poważniejszy.

Systematyczne stosowanie naturalnych metod

Naturalne sposoby, takie jak spryskiwanie olejkami eterycznymi, stosowanie pułapek z desek czy mycie powierzchni wodą z mydłem, wymagają powtarzania. Regularne działania – nawet co kilka dni w sezonie – utrzymują owady na dystans i ograniczają ich rozmnażanie. W połączeniu z utrzymaniem czystości w ogrodzie pozwalają na trwałe zmniejszenie liczby kowali w otoczeniu domu.

Podsumowanie

Wiesz już, że, niegroźnym dla ludzi i roślin, ale uciążliwym owadem, szczególnie gdy zaczyna pojawiać się w dużych skupiskach w ogrodzie, na tarasie czy balkonie, jest właśnie kowal bezskrzydły. Jak się ich pozbyć? Kluczem do skutecznego poradzenia sobie z tym problemem jest kompleksowe podejście – połączenie naturalnych metod, takich jak regularne sprzątanie i stosowanie zapachowych odstraszaczy, z odpowiednimi zabezpieczeniami domu i przestrzeni zewnętrznych.

W sytuacjach, gdy te działania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, można sięgnąć po środki chemiczne, pamiętając jednak o ich ostrożnym i punktowym stosowaniu, aby nie zaszkodzić pożytecznym owadom oraz środowisku.

Najważniejsza jest jednak systematyczność. Regularne monitorowanie ogrodu, utrzymywanie czystości oraz powtarzanie prostych, naturalnych działań pozwalają utrzymać populację kowala na bezpiecznym poziomie i uniknąć powracających problemów w kolejnych sezonach.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w kontekście problemu z kowalem bezskrzydłym. Zebrane informacje pomogą Ci lepiej zrozumieć te owady i jeszcze skuteczniej ograniczyć ich obecność w otoczeniu domu.

Czy kowal bezskrzydły może zimować w domu lub garażu?

Tak, kowal bezskrzydły może szukać schronienia w pomieszczeniach, takich jak garaż, piwnica, altana czy nawet szczeliny w budynku, zwłaszcza gdy temperatura zaczyna spadać. Zwykle gromadzi się w zacisznych, suchych i ciepłych miejscach, gdzie może bezpiecznie przeczekać zimę. Na wiosnę, gdy robi się cieplej, wychodzi na zewnątrz, aby żerować i rozmnażać się.

Jak odróżnić kowala bezskrzydłego od innych podobnych owadów w ogrodzie?

Kowal bezskrzydły wyróżnia się charakterystycznym czerwono-czarnym ubarwieniem z geometrycznym wzorem przypominającym maskę lub tarczę na grzbiecie. Ma spłaszczone, owalne ciało i nie potrafi latać. Często jest mylony z biedronką azjatycką lub pluskwiakiem ogrodowym, jednak biedronki mają okrągły kształt i mogą latać, a pluskwiaki ogrodowe są bardziej jednolite kolorystycznie i ciemniejsze.

Czy kowal bezskrzydły jest pożyteczny dla ekosystemu?

Tak, mimo że bywa uciążliwy, kowal bezskrzydły pełni pożyteczną rolę w przyrodzie. Pomaga w rozkładaniu martwych części roślin oraz resztek organicznych, a w niektórych przypadkach żywi się także martwymi owadami. Dzięki temu wspiera naturalny obieg materii w ekosystemie ogrodu.

Czy istnieją naturalni wrogowie kowala bezskrzydłego w ogrodzie?

Tak, choć jest ich niewielu. Kowale mogą być zjadane przez niektóre gatunki ptaków, głównie wróble i szpaki, które nie boją się ich charakterystycznego zapachu. Również niektóre pająki oraz drapieżne owady, takie jak biegaczowate, mogą polować na pojedyncze osobniki, choć nie jest to ich główne źródło pożywienia.

Czy zmiana aranżacji ogrodu może pomóc w ograniczeniu ich liczby?

Tak, odpowiednie zaplanowanie przestrzeni ogrodu może znacząco zmniejszyć liczebność kowali. Warto ograniczyć miejsca, w których owady mogą się gromadzić – np. szczeliny w murkach, sterty liści, kamieni czy drewna. Dodatkowo sadzenie roślin o silnym zapachu, takich jak lawenda, mięta czy kocimiętka, w strategicznych miejscach działa jak naturalna bariera. Otwarta, zadbana przestrzeń jest dla kowali mniej atrakcyjna jako miejsce do bytowania.

Bibliografia

1. https://www.pryskaj.pl/kowal-bezskrzydly-jak-sie-ich-pozbyc
2. https://praktycznewnetrza.com/kowal-bezskrzydly-jak-sie-ich-pozbyc-radzimy
3. https://poradnikogrodniczy.pl/kowal-bezskrzydly.php
4. https://home.morele.net/poradniki/kowal-bezskrzydly-jak-sie-ich-pozbyc/